KIÊU KỴ
PHÁ GIẶC UY LINH LỪNG ĐẤT BẮC - DÁT VÀNG TINH XẢO NỨC TRỜI NAM

Giữ lửa” nghề dát vàng bạc quỳ Kiêu Kỵ

Trong quá trình phục hồi nghề truyền thống, thôn Kiêu Kỵ, xã Kiêu Kỵ, huyện Gia Lâm là nơi duy nhất có 2 nghề may da và dát vàng bạc quỳ - sơn son thếp vàng, góp phần tạo việc làm và thu nhập ổn định cho nhiều lao động nông thôn. Tuy nhiên, theo chia sẻ của người dân, nghề dát vàng quỳ đang gặp không ít khó khăn và đứng trước nguy cơ mai một…


Làm long quỳ bạc.

Nghề độc đáo

Theo sử liệu, vào khoảng đầu thế kỷ XVIII, Tả Thị Lang Hàn Lâm viện trực học sĩ Nguyễn Quý Trị trong một lần đi sứ sang Trung Quốc đã học được nghề dát vàng bạc quỳ và truyền lại cho dân làng Kiêu Kỵ. Nghề này phát đạt trong một thời gian dài cung cấp vàng quỳ để dát cho hầu hết các công trình văn hóa tín ngưỡng, cung đình, tượng phật, ngai vàng, hoành phi câu đối, kiệu rước, tranh sơn mài…, nên đời sống của người dân Kiêu Kỵ khi xưa khấm khá hơn các làng khác trong vùng. Sau nhiều thăng trầm, đến năm 2008, Hội Dát vàng bạc quỳ và HTX Công nghiệp quỳ vàng Kiêu Kỵ được thành lập và đi vào hoạt động, nghề này có bước phát triển khá hơn. Được sự quan tâm và hỗ trợ của UBND huyện và HTX Công nghiệp quỳ vàng, Hội Dát vàng bạc quỳ đã mở 3 lớp dạy nghề cho trên 100 lao động trong thôn. Đồng thời, mỗi năm khai thác trên 1 tỷ đồng từ các nguồn cho các thành viên 9 tổ hợp tác vay mua vật tư sản xuất.

Nghệ nhân Lê Bá Trung - Chủ tịch Hội Dát vàng bạc quỳ Kiêu Kỵ cho biết: Để làm ra một lá quỳ từ nguyên liệu là vàng thật, bạc thật phải thực hiện 20 công đoạn mà công đoạn nào cũng cần kinh nghiệm, kỹ thuật và thao tác tinh tế. Trước tiên, bồ hóng, nhựa thông và keo da trâu phải được trộn với nhau đánh đến khi tan nhuyễn và được giã trên cối đá nửa ngày tạo ra một loại mực nho cô đặc để lướt quỳ. Lá quỳ có cạnh dài 4cm được kén từ loại giấy dó (giấy làm tranh Đông Hồ) mỏng và dai được lượt nhiều lần từ mực tự chết tạo cho giấy quỳ bền chắc. Mỗi quỳ 500 lá, trên mỗi lá đặt một mảnh vàng nhỏ 1cm2, dùng vải diềm bâu Nam Định gói lại đặt lên đe bằng đá, sau đó dùng loại búa chuyên dụng đập lên tệp lá quỳ, sao cho mảnh vàng mỏng và tràn bằng lá quỳ. Cắt nhỏ lá vàng đã đập mỏng thành 12 mảnh, lấy một mảnh đặt tiếp lên lá quỳ và tiếp tục đập mỏng. Muốn có một quỳ vàng, người thợ phải đập khoảng một giờ liên tục với trên 1.400 nhát búa và chỉ cần lơ đãng, búa quỳ sẽ đập vào ngón tay gây tai nạn. Một chỉ vàng đập mỏng thành 980 lá có diện tích tương đương 0,9m2 thì đến nay chưa có ngành công nghiệp tiên tiến nào làm được. Khâu cuối, khi gỡ vàng trả khách, người thợ phải làm việc trong phòng kín, đeo khẩu trang và ngồi trong màn vì chỉ cần thở mạnh những “bụi vàng” cũng sẽ bay đi.

Những người tâm huyết

Tại nhà Tràng - nơi thờ ông Tổ nghề và cũng là trụ sở HTX Công nghiệp quỳ vàng, Hội Dát vàng bạc quỳ Kiêu Kỵ, nơi dạy nghề và hành nghề của nhiều thành viên trong Hội, anh Nguyễn Thiện Anh – một hội viên cho biết, anh theo nghề này được hơn chục năm. Do đây là một nghề độc đáo, công phu nên không phải ai cũng kiên trì học và giỏi nghề. Mặt khác, thu nhập từ nghề này cũng không cao bằng nghề truyền thống may hàng da và giả da nên hiện cả làng chỉ có 60 hộ với trên 500 lao động đang “giữ lửa” cho nghề.

Phó Chủ tịch Hội Dát vàng bạc quỳ Kiêu Kỵ - ông Vũ Văn Dũng chia sẻ, vì không muốn nghề truyền thống dát vàng bạc quỳ độc đáo của ông cha bị thất truyền nên ông đã từ chối mọi lời mời hấp dẫn từ các ông chủ may da trong làng và các DN trong vùng để giữ bằng được nghề này. Ông và các đồng nghiệp trong Hội đã nghiên cứu phục hồi thành công nghề sơn son thếp vàng. Cũng bởi cả làng còn nhiều người tâm huyết với nghề nên nghề dát vàng bạc quỳ truyền thống của tổ tiên đã được làng Kiêu Kỵ gìn giữ tới ngày nay. Các thành viên của Hội Dát vàng bạc quỳ còn chủ động mở hàng chục lớp dạy nghề tại các tỉnh Hải Dương, Bắc Giang, Ba Vì cho hơn 1.000 lao động nông thôn và nhiều phạm nhân đang trong thời gian cải tạo giam giữ, giúp họ có nghề để sống lương thiện khi hòa nhập cộng đồng.

Hiện nay, vấn đề khó khăn của làng nghề Kiêu Kỵ là nhiều hộ thiếu nguồn vốn lớn để mở rộng sản xuất. Trong khi đó, Dự án làng nghề mới chỉ ở giai đoạn khởi động nên vấn đề mặt bằng sản xuất, ô nhiễm không khí, ô nhiễm tiếng ồn chưa biết đến bao giờ mới khắc phục được. Đây cũng là nguyên nhân cơ bản khiến nghề dát vàng bạc quỳ Kiêu Kỵ phát triển chưa bền vững. Chính vì thế, người làm nghề Kiêu Kỵ rất mong muốn được vay vốn với lãi suất ưu đãi, thời hạn dài hơn để mở rộng sản xuất. Mặt khác, Nhà nước cũng cần có cơ chế, chính sách để sản phẩm dát vàng bạc quỳ đến với thị trường quốc tế, tạo thuận lợi phát triển bền vững.


Theo KTĐT