KIÊU KỴ
PHÁ GIẶC UY LINH LỪNG ĐẤT BẮC - DÁT VÀNG TINH XẢO NỨC TRỜI NAM

Nghề truyền thống Làng Kiêu Kỵ

Là một làng cổ ven sông Hồng, từ hàng trăm năm nay, xã Kiêu Kỵ thuộc huyện Gia Lâm, Hà Nội đã có tiếng với nghề dát vàng quỳ. Người Kiêu Kỵ tạo nên nét hoành tráng, rực rỡ của ngai vàng, cung điện, đền đài cho đến ánh vàng son của tượng Phật, hoành phi, câu đối, đồ thờ trong các đình, chùa, miếu mạo…

Tương truyền, hơn 500 năm trước, Tiên sư Nguyễn Quý Trị, sinh trưởng ở thời Lê Sơ (1428 - 1527) đã truyền dạy nghề dát vàng quỳ cho dân làng. Nhớ ơn người truyền dạy, hằng năm, dân làng lấy ngày 17-8 âm lịch, ngày mất của ông, làm ngày giỗ Tổ. Ngày 14 tháng Giêng là ngày làm lễ khai tế. Trong ngày này, làng chọn ra một người giỏi nghề, lại có tinh thần đoàn kết, giúp đỡ, thay mặt cho dân làng khai búa dát vàng quỳ.

Ở Việt Nam, Kiêu Kỵ là làng nghề duy nhất làm quỳ bằng “vàng ròng bạc thật” (còn gọi là quỳ cựu). Ngày nay, khi quan niệm dùng đồ sơn son thiếp vàng là “phong kiến” không còn nữa thì nghề dát vàng quỳ được phục sinh và phát triển mạnh. Dân Kiêu Kỵ đi khắp mọi miền để hành nghề, nhưng chỉ làm quỳ tân, là loại quỳ dát bằng thiếc, mặc dù sản phẩm của họ vẫn mang bóng dáng của quê nhà. Quỳ cựu chỉ dành riêng để làm sản phẩm ở đất tổ nghề. Mỗi hộ gia đình làm quỳ có một nét đặc trưng riêng nên sản phẩm dù ở phương trời, góc bể nào thì người Kiêu Kỵ vẫn biết được ai là người đã tạo nên nó.

Kiêu Kỵ những ngày này thật hối hả. Cả làng còn hơn 40 hộ theo nghề dát vàng quỳ, thu hút hàng trăm nhân công đủ tuổi. Bà Vũ Thị  Đắc, 75 tuổi, đã có hơn 60 năm tuổi nghề cho biết: “Dát vàng quỳ là nghề rất công phu, đòi hỏi tính cần cù, kiên nhẫn và khéo tay. Để làm ra một lá quỳ phải thực hiện đến hơn 20 công đoạn, mà công  đoạn nào cũng cần kinh nghiệm, kỹ thuật và thao tác tinh xảo”. Trước tiên, nhựa thông và keo da trâu phải trộn được với nhau, đánh cho đến khi tan nhuyễn, tạo ra một loại mực nho cô đặc. Rồi lại từ mực nho và giấy dó mà tạo thành những tờ giấy keo, cắt nhỏ thành từng miếng cỡ từ 4 - 6 cm2. Vàng được tán ra nhiều miếng nhỏ, đặt vào giữa hai làn giấy keo và dát đều tay khoảng gần 1 giờ mới hoàn thành. Cuối cùng là gỡ vàng ra khỏi giấy keo, rồi khẽ khàng xếp chúng theo từng thếp 450 lá (gọi là một quỳ). Công đoạn tưởng chừng đơn giản nhất này đòi hỏi sự khéo léo bởi chỉ cần hơi thở mạnh của con người cũng đủ làm những lá vàng mới dát bị bay đi.

Vài năm gần đây, cùng với sự đi lên của nền kinh tế, nhiều chùa chiền, đền miếu được trùng tu, tôn tạo. Nghề dát vàng ở Kiêu Kỵ lại càng có điều kiện phát triển. Lá quỳ được dùng để sửa sang hoành phi, câu đối, tượng Phật, tranh, đồ dùng sơn mài. Không ít sản phẩm vàng quỳ của Kiêu Kỵ còn được xuất khẩu sang Nhật Bản, Thái Lan… đem đến nguồn sinh khí mới cho những người làm nghề. Dân làng Kiêu Kỵ xứng đáng là những người kế thừa nghề độc đáo do Tổ tiên để lại.


Theo Hà Nội mới