KIÊU KỴ
PHÁ GIẶC UY LINH LỪNG ĐẤT BẮC - DÁT VÀNG TINH XẢO NỨC TRỜI NAM

Những người thợ tài hoa

(HanoiTV) - Trải qua bề dày lịch sử hơn 400 năm, nghề quỳ vàng bạc nổi tiếng ở đất Kiêu Kỵ đã trở thành một biểu tượng đẹp trong các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc nói chung, của Hà Nội nói riêng. Đến nay, người dân nơi đây vẫn tiếp nối các thế hệ, hăng say gìn giữ và phát huy vẻ đẹp ấy trong cuộc sống hiện đại.
 
  

Kiêu Kỵ là làng nghề truyền thống thuộc Đông Ngàn, Kinh Bắc xưa, nay thuộc huyện Gia Lâm, Hà Nội. Ở đây, nghề quỳ vàng bạc đã có từ thời hậu Lê. Người thầy đầu tiên của nghề là quan Bộ binh Tả Thị lang- Hàn lâm Viện trực học sĩ Nguyễn Quý Trị. Trong lần đi sứ Trung Quốc, ông đã học hỏi được nghề dát dập vàng bạc để sơn son thiếp vàng các món đồ sang trọng, để lại cho người dân Kiêu Kỵ vốn sống quý giá còn phát triển cho tới ngày nay. Hàng năm, để tưởng nhớ công ơn của Tổ sư nghề quỳ vàng bạc, dân làng thường tổ chức cúng giỗ ông vào ngày 17/ 8 Âm lịch. 


Theo các cụ già có thâm niên trong nghề, Nguyễn Quý Trị khi xưa đã có lời nhắn nhủ thế hệ sau phải giữ bí quyết quỳ vàng bạc và bảo vệ nghề quý. Bởi thế qua năm tháng, người dân nơi đây luôn cố gắng gìn giữ và lưu truyền nghề truyền thống. Không riêng tại làng, người Kiêu Kỵ còn đem nghề của mình tới lập nghiệp ở nhiều vùng miền khác như  Bắc Ninh, Nam Định, Huế... 
Trước đây, làng Kiêu Kỵ được ông Nguyễn Quý Trị truyền dạy nghề quỳ vàng bạc bởi vị trí giao thông thuận lợi, không xa kinh thành. Mảnh đất này đã luôn đi đầu trong các hoạt động xây dựng và trùng tu bảo dưỡng sơn son thiếp vàng các công trình kiến trúc của vua chúa như cung điện, lầu son, gác tía…và những nơi thờ cúng như đền chùa, miếu điện ở đô thành... 
Đến khi miền Bắc được giải phóng, nhiều gia đình ở Kiêu Kỵ mới khôi phục và phát triển nghề quý. Từ chỗ có hơn chục hộ gia đình làm quỳ, nay xuất hiện hơn 60 hộ trong làng còn giữ nghề, không chỉ bởi trân trọng nét văn hóa truyền thống giàu giá trị, họ còn yêu cả cái tinh hoa trong nghệ thuật “quỳ vàng”.
   
Từ những thỏi vàng, bạc thật được đập cho dài và mỏng, hay còn được gọi là đập diệp, rộng 1cm, người thợ quỳ sẽ cắt chúng thành những hình vuông nhỏ rồi đặt vào lá quỳ. Lá quỳ được kén từ giấy dó mỏng, dai, được lướt nhiều lần bằng mực tự chế từ bồ hóng trộn với keo da trâu, tạo sự bền chắc cho giấy quỳ. Mỗi quỳ 500 lá được đặt lên đe đá và nện bằng một loại búa chuyên nghiệp sao cho mảnh vàng mỏng và rộng bằng lá quỳ. Quy trình đập mỏng lá quỳ thường lặp đi lặp lại để có được những lá dàn mỏng. Người thợ giỏi có thể đập một chỉ vàng thành lá vàng rộng hơn 1m2. Sau cùng, khi gỡ vàng trả khách, người thợ phải thực hiện trong phòng kín, đeo khẩu trang và ngồi trong màn bởi lá vàng mỏng nhẹ rất dễ bay nếu họ sơ ý thở mạnh một chút.
Quỳ vàng bạc là một nghề tinh xảo, đòi hỏi người thợ phải hết sức tỉ mỉ, cẩn thận và kiên trì lao động với những thao tác cũng như kĩ thuật được rèn luyện. Với một chỉ vàng, khoảng 980 lá vàng mỏng có diện tích hơn 1m2  được làm ra. Đây là một điều hiếm thấy trên thế giới, vượt xa cả công nghiệp dát vàng của Nhật. 
Nắm trong tay những nguyên liệu đắt đỏ nhất, họ không chỉ nâng niu mà còn đem đến cho chúng diện mạo mới tinh tế bằng tài năng và tâm huyết của mình. Bởi lẽ đó, Kiêu Kỵ ngày nay vẫn được xem như làng duy nhất trong cả nước làm nghề này. Tinh hoa quỳ vàng bạc Kiêu Kỵ cũng nhận được sự công nhận từ tổ chức uy tín UNESCO.
Ở Kiêu Kỵ, còn có những cụ già gắn bó với nghề quỳ vàng từ khi còn nhỏ, đến nay đã hơn 60 năm trong nghề. Những người còn khỏe mạnh hiện giờ vẫn hăng say góp công làm quỳ cùng con cháu. Đặc biệt, cụ Lê Văn Thân, sinh năm 1918 còn là một trong rất ít người có khả năng làm cán búa đánh quỳ bằng gỗ sưa. Trong nhiều năm qua, cụ truyền dạy nghề quỳ vàng bạc cho con cháu cũng như bà con làng xóm. Bằng tài năng và tâm huyết, cụ cũng như những người thợ quỳ vàng bạc điêu luyện đã truyền ngọn lửa đam mê vào thế hệ kế nghiệp. Nhờ đó, nhiều hộ gia đình đã có cuộc sống sung túc, cân bằng lợi ích cá nhân với việc gìn giữ và phát huy giá trị cao quý của tinh hoa dân tộc.
Thu Hiền
Theo Hanoi TV