KIÊU KỴ
PHÁ GIẶC UY LINH LỪNG ĐẤT BẮC - DÁT VÀNG TINH XẢO NỨC TRỜI NAM

Tinh hoa nghề dát vàng, bạc ở Kiêu Kỵ

Đến làng Kiêu Kỵ, điều đặc biệt là âm thanh của tiếng đập quỳ vang ra từ những ngôi nhà cao tầng hiện đại, Ở đây, từ cụ già cho đến em nhỏ, ai ai cũng có thể tham gia vào quá trình làm quỳ vàng, quỳ bạc. Cụ tổ của làng nghề là danh nhân Nguyễn Quý Trị. Lịch sử kể lại rằng, cụ là người đã có công học nghề ở Trung Quốc sau đó mang về Việt Nam truyền bá tại làng. Nghề dát vàng, bạc ở đây từng phát triển mạnh tới đỉnh điểm. Tuy nhiên, qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, nghề cổ truyền của làng bị mai một, người ta chuyển sang làm đồ giả da. Từ năm 1986 trở đi, khi đất nước bắt đầu thông thương mở cửa hội nhập thì nghề dát vàng bạc quỳ được khôi phục trở lại và ngày một phát triển hơn.Để có được một sản phẩm tượng, hoành phi hay câu đối… dát vàng, bạc hoàn chỉnh, người thợ làng Kiêu Kỵ phải trải qua gần 40 công đoạn, tất cả đều làm bằng tay. Kỹ thuật dát quỳ vàng, quỳ bạc ở đây rất đặc biệt: những thỏi vàng, bạc được đập dẹt, cắt thành từng hình vuông nhỏ khoảng 1 cm2. Mỗi một lá vàng, lá bạc mỏng đó được đặt vào một lá quỳ có cạnh khoảng 4 cm. Lá quỳ được làm từ giấy gió (loại giấy làm tranh Đông Hồ) mang về đập dập sau đó được quét nhiều lần bằng một loại mực chỉ có ở làng Kiêu Kỵ (nhựa thông tươi và mùn cưa sau khi đun lên, lấy bồ hóng trộn với keo da trâu tạo nên loại mực này).Mỗi một cái quỳ có khoảng 500-600 lá, trên mỗi một lá đặt một mảnh vàng, bạc. Sau đó lấy vải diềm bâu Nam Định quấn lại thật chặt, đặt lên đe bằng đá, dùng búa chuyên dụng đập lên tập quỳ đó cho đến khi nào mảnh vàng dải mỏng ra bằng lá quỳ. Khi đó cắt mảnh vàng, bạc đó ra thành 12 miếng nhỏ và tiếp tục công việc đập quỳ. Một người thợ giỏi, tay nghề cao có thể dàn mỏng một chỉ vàng thành gần 1.000 lá có diện tích 1 m2, điều mà khó có công nghệ nào trên thế giới có thể làm được.Nghệ  nhân Lê Văn Vòng, nguyên chủ tịch hợp tác xã quỳ vàng, quỳ bạc Kiêu Kỵ cho biết: “ Hiện nay hợp tác xã quỳ vàng quỳ bạc Kiêu Kỵ có khoảng hơn 100 hộ gia đình. Có những gia đình sản xuất lớn thuê đến trên 20 người làm”.Nghề làm quỳ vàng quỳ bạc Kiêu Kỵ không chỉ góp mặt ở những công trình lớn trong nước như Nhà hát lớn Hà Nội, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Lăng Bác…mà những sản phẩm dát vàng, bạc quỳ này còn là hàng xuất khẩu ra nước ngoài.
Đất Việt
ghi lại hình ảnh về làng nghề đặc biệt này:
 

  
Thợ đánh quỳ phải khoẻ, một ngày người thợ có thể đánh được 10-12 quỳ, thời gian đánh xong một quỳ trung bình là 1 giờ.
 
  

 Dụng cụ đánh quỳ gồm có búa và một tảng đá to dùng để làm đe.
 
  

Bên trong phòng kín gọi là tổ Mâm, tại đây không được dùng quạt nếu không giấy quỳ, những mảnh vàng, bạc cán nhỏ có thể bị bay tứ tung. Trong ảnh là giai đoạn gỡ vàng, chỉ một hơi thở mạnh, lá quỳ mỏng manh sẽ bay tứ tung ngay, thế mới có chuyện người Kiêu Kỵ từng gỡ vàng trong màn.
 
  

Công đoạn lướt lá quỳ, được làm từ giấy dó, mỏng và dai, lướt qua mực tự chế gồm nhựa thông, mùn cưa, bồ hóng trộn với keo da trâu để tạo bền chắc cho giấy.
 
  

Một quỳ thành phẩm là nửa chỉ vàng, cán thành 500 đến 600 lá, chia làm 10 buộc, mỗi buộc 50 lá.
 
  

 Một người thợ giỏi, tay nghề cao có thể dàn mỏng một chỉ vàng thành gần 1.000 lá có diện tích 1m2, điều mà khó có công nghệ nào trên thế giới có thể làm được.
 
  

Công đoạn tước hơi cho quỳ, để giải toả hơi nóng tránh cho quỳ bị nhiệt độ nóng làm đổi màu.
 
  

Ngón tay của thợ đánh quỳ bị dẹp lại theo thời gian do sức nóng của những lần dùng búa đập xuống quỳ.
 
  

 Đồ dát vàng, dát bạc vô cùng phong phú, từ cung đình, chùa chiền, hay đơn giản hơn là những con nghê đá, con hổ có kích thước nhỏ.
 
  

Một bức tượng dát giả vàng, sau một thời gian nó biến sang màu vàng thẫm.

Theo Đất Việt